BLOG

Akrilamid Tayini: Unlu Mamüller ve Kızartılmış Ürünlerde

Akrilamid Nasıl Oluşur?

Akrilamid Tayini: Unlu Mamüller ve Kızartılmış Ürünlerde

Akrilamid Tayini: Unlu Mamüller ve Kızartılmış Ürünlerde Risk Yönetimi

Gıdaların yüksek sıcaklıkta pişirilmesi, arzu edilen renk ve lezzeti oluştururken beraberinde bazı istenmeyen kimyasal bileşiklerin de ortaya çıkmasına yol açabilir. Bu bileşiklerin en bilinenlerinden biri akrilamiddir. Özellikle unlu mamüller, patates kızartması, cips ve kahve gibi ürünlerde gündeme gelen akrilamid, gıda güvenliği açısından düzenli olarak izlenmesi gereken bir proses kontaminantıdır.


Akrilamid Nedir?

Akrilamid, renksiz, kokusuz ve suda yüksek çözünürlüğe sahip bir kimyasal bileşiktir. Endüstride poliakrilamid üretiminde kullanılan bu madde, gıdalarda kasıtlı olarak eklenmez; pişirme sırasında kendiliğinden oluşur. Bu nedenle "proses kontaminantı" olarak sınıflandırılır.

Akrilamidin gıdalardaki varlığı ilk olarak 2002 yılında İsveçli araştırmacılar tarafından yüksek sıcaklıkta pişirilmiş nişastalı gıdalarda tespit edilmiş ve o tarihten bu yana gıda güvenliği gündeminin önemli başlıklarından biri haline gelmiştir.


Akrilamid Nasıl Oluşur?

Akrilamid oluşumunun temel mekanizması Maillard reaksiyonudur. Bu reaksiyon;

  • İndirgen şekerler (glikoz, fruktoz gibi)
  • Serbest asparajin amino asidi
  • 120 °C üzerindeki sıcaklıklar

bir araya geldiğinde tetiklenir. Reaksiyon sonucunda gıdaya karakteristik kahverengi renk ve kızarmış aroma kazandıran bileşiklerle birlikte akrilamid de oluşur.

Akrilamid oluşumunu etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

Faktör Etkisi
Sıcaklık 120 °C üzerinde oluşum belirgin şekilde artar; 170–180 °C aralığında en yüksek seviyelere ulaşabilir.
Pişirme süresi Uzun süreli pişirme, oluşum miktarını artırır.
Hammadde bileşimi Yüksek asparajin ve indirgen şeker içeriği oluşumu artırır.
Nem içeriği Düşük nem, yüzeyde daha yoğun akrilamid oluşumuna zemin hazırlar.
pH Yüksek pH, oluşumu artırabilir.
Depolama koşulları Patates gibi hammaddelerde düşük sıcaklıkta depolama, indirgen şeker birikimine yol açabilir.


Hangi Ürünlerde Görülür?

Akrilamid, yüksek sıcaklıkta pişirilen nişastalı gıdalarda yaygın olarak görülür. Öne çıkan ürün grupları şunlardır:

Unlu Mamüller
  • Ekmek ve ekmek kabuğu
  • Bisküvi, kraker ve grissini
  • Kurabiye ve kekler
  • Tost ve kızarmış ekmek ürünleri
  • Kahvaltılık gevrekler
Kızartılmış Ürünler
  • Patates kızartması (özellikle parmak patates)
  • Patates cipsi
  • Mısır ve tahıl bazlı atıştırmalıklar
  • Hamur kızartmaları
Diğer Ürünler
  • Kahve (kavurma sırasında oluşur)
  • Kakao ve kakao ürünleri
  • Bebek ve küçük çocuk gıdaları (özel düzenlemelere tabidir)


Sağlık Açısından Endişe Başlıkları

Akrilamid, bilimsel değerlendirmelerde muhtemel insan kanserojeni (IARC Grup 2A) olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma, hayvan çalışmalarındaki kanıtlara ve insanlarda sınırlı kanıta dayanmaktadır.

Akrilamid ile ilişkilendirilen başlıca endişeler şunlardır:

  • Genotoksisite: Akrilamid, vücutta metabolize olarak glisidamide dönüşür ve DNA ile etkileşime girebilir.
  • Nörotoksisite: Yüksek doz maruziyette sinir sistemi üzerinde etkiler gözlenmiştir.
  • Üreme sağlığı: Hayvan çalışmalarında üreme parametreleri üzerinde etkiler bildirilmiştir.
  • Gelişimsel etkiler: Özellikle bebek ve küçük çocuklarda maruziyetin sınırlandırılması önerilmektedir.


Yasal Düzenlemeler ve Referans Seviyeleri

Avrupa Birliği

AB'de akrilamid, Commission Regulation (EU) 2017/2158 kapsamında düzenlenmektedir. Bu düzenleme;

  • Gıda işletmeleri için akrilamid azaltma yükümlülükleri getirir,
  • Ürün kategorilerine göre referans seviyeleri tanımlar,
  • İyi uygulama kılavuzlarının kullanılmasını öngörür,
  • Resmi kontrollerde numune alma ve analiz gerekliliklerini belirler.

Referans seviyeleri, yasal maksimum limitler değildir; ancak aşılması durumunda işletmelerin düzeltici faaliyet uygulaması ve azaltma önlemlerini gözden geçirmesi beklenir.

Türkiye

Türkiye'de akrilamid, Türk Gıda Kodeksi kapsamında proses kontaminantı olarak değerlendirilmekte ve AB düzenlemeleriyle uyumlu şekilde ele alınmaktadır. İlgili tebliğ ve kılavuzlar doğrultusunda;

  • İşletmelerin akrilamid oluşumunu azaltıcı önlemler alması,
  • Üretim süreçlerini gözden geçirmesi,
  • Gerektiğinde ürünlerini izlemesi

beklenmektedir.

Nanolab Laboratuvarlar Grubu olarak unlu mamüller ve kızartılmış ürünlerde akrilamid tayinine yönelik teknik destek sunuyoruz. LC-MS/MS tabanlı analizlerle ürünlerinizin akrilamid profilinin değerlendirilmesine katkı sağlıyoruz.

Ürün kategorinize ve hedef pazarınıza uygun analiz kapsamını belirlemek, numune hazırlama koşullarını netleştirmek ve sonuçların referans seviyeler doğrultusunda yorumlanması için Nanolab uzman ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

Tüm talepleriniz için bize ulaşın.
Hizmetlerimiz ile ilgili güncel haberler ve paylaşımlar için bizi LinkedIn üzerinden takip edebilirsiniz.
En yeni blog yazılarımızdan haberdar olmak için Instagram hesabımızı takip edin.

6300